skip to Main Content

Peesletsels en hoe daar mee om te gaan

Bij peesletsel gaat het om een hinderlijke blessure die lang kan duren en waar de ene persoon eerder last van kan krijgen dan de ander; hoe kan dat? Hier volgt een uitleg en overzicht.

Wat is een pees

Om beter te begrijpen wat er met pezen mis kan gaan zoomen we nu eerst in op de pees zelf. Een pees is een stevige witte structuur, die een spier verbindt met bot: de kracht en energie uit de spier wordt via de pees overgedragen op het bot waardoor beweging in een gewricht kan ontstaan. De achillespees is een bekend voorbeeld, deze is vlak van vorm.

In de elleboog zit op de plek van de “tennisarm” ook een pees: die van de onderarmstrekkers, deze is ook vlak van vorm maar onderscheidt  zich minder duidelijk als de achillespees. ”

Een pees is  – net als een touw – samengesteld uit in lengterichting verlopende vezelbundels, waarbij de vezels bestaan uit “collageen”. 

Collageen is opgebouwd uit eiwitten en is in meerdere types in de pees aanwezig. Om de collageen vezels  zit een waterhoudende gel   -de matrix – die werkt als “smeermiddel”. Daarnaast is de matrix transportmedium voor voedingstoffen en voor cellen die nieuw collageen kunnen maken.

We zien dus drie hoofdcomponenten in de pees: 1. Collageen, 2.matrix en 3.cellen.

Voor het gemak noem ik ze het “trio”. De samenstelling van dit  trio is bepalend voor de sterkte van de pees en is er voornamelijk voor gemaakt om krachten over te brengen, zo kunnen de krachten in de achillespees bij wandelen respectievelijk hardlopen en springen oplopen van drie tot zeven maal het lichaamsgewicht! Is dat slecht voor de pees? Nee in principe niet, pezen zijn er op gebouwd om belast te worden, het is hun bestaansreden!

Peesletsel, hoe stellen we ons dat voor?

Bij peesletsel is er altijd wat mis met het zojuist genoemde “trio”: collageen, matrix en cellen.

Bij de gezonde pees is dat trio in balans: het collageen is lekker “trekvast”, er is voldoende matrix voor souplesse en de cellen houden de aanmaak van voldoende collageen goed bij.

Als een gezonde pees belast wordt heeft die de capaciteit  om belastingen goed op te vangen. Sterker nog: wanneer je (bijvoorbeeld door training) een gezonde pees regelmatig belast kan die daardoor sterker worden. En  het omgekeerde is ook het geval, wanneer je langere tijd niets doet zal een pees gaan verzwakken. In de Engelstalige vakliteratuur wordt dan gesproken over een “under loaded tendon”.

Het is altijd van belang dat er na een belastende activiteit voldoende hersteltijd wordt ingenomen, het trio heeft even de tijd nodig om alles weer op orde te brengen.

Daar zien we al een mogelijke oorzaak van peesletsel: als je na belasten de pees te weinig rust geeft dan kan de daarop volgende belastende actie leiden tot klachten. De cellen in de matrix hebben dan namelijk hun herstelwerk nog niet afgemaakt waardoor het collageen nog niet klaar is om de volgende stoot op te vangen. Als reactie daarop gaan de cellen nog harder werken, ze kunnen ontstekingsstofjes uit gaan scheiden en er ontstaat meer zwelling in de matrix. Door al die reacties ontstaat pijn, we spreken dan van een reactieve pees. Rust nemen is daarbij de eerst aangewezen maatregel.

Als  je niet adequaat op deze reactieve situatie reageert door de pees toch te blijven belasten, dan zal het van kwaad tot erger worden; collagene vezels kunnen gaan beschadigen, de samenstelling van de matrix raakt nog meer verstoord met cellen die daar niet horen en er blijft zwelling aanwezig. We spreken in dat geval van een “dysrepair” : het reparatieproces is verstoord.

De pees kan hier nog van herstellen, maar het kost nu heel veel tijd en aandacht om alles weer beter te krijgen. Regelmatig zal zo’n dysrepair zich verder ontwikkelen totdat het laatste stadium is bereikt: de degeneratieve pees. Hierbij zijn in de pees kleine scheurtjes ontstaan die niet meer kunnen herstellen. Dit kan een voorstadium zijn van een totale scheur, zoals we bijvoorbeeld kunnen zien bij de achillespees.

Hoe wordt peesletsel veroorzaakt?

Overbelasting wordt vaak geduid als veroorzaker, maar dat is niet helemaal waar. Zoals eerder al is opgemerkt, zijn pezen er juist op gemaakt om belast te worden. Echter moet een pees wel voldoende tijd krijgen om te herstellen, ook van minder zware belastingen. Zo zien we vaak  patiënten die dagelijks hun armen maar nauwelijks belasten en toch een tennisarm ontwikkelen. De statische houding (statische aanspanning van de spieren) van de onderarm en hand, bijvoorbeeld bij kantoorwerk, zijn hier al voldoende om een tennisarm te krijgen. De pees krijgt te weinig ontspanningsmomenten voor herstel.

Voor achillespezen geldt hetzelfde, weliswaar bij een ander type belasting. Hier zien we het bijvoorbeeld vaak misgaan bij hardlopers, bij ruim 10% van deze groep worden achillespees problemen aangetroffen. Ook hier kan de timing van trainingen (frequentie en duur van de rustmomenten) een rol spelen, maar ook looptechniek en functie van enkel, knie, heup of rug kunnen hier veroorzakers zijn.

Daarnaast is het bij pezen in het algemeen van belang om persoonlijke factoren na te lopen: Leeftijd speelt zeker een rol: oudere pezen hebben langere hersteltijd nodig en zijn ook minder sterk.

Ook kan er sprake zijn van aandoeningen ( Diabetes of Reuma) waarbij de balans in het bovengenoemde “trio” is verstoord, en rookgedrag is een factor van belang: rokers lopen op den duur eerder peesletsel op.

Hoe kunnen we peesletsel voorkomen

Uit het bovenstaande verhaal valt al af te leiden dat je het liefst in een zo vroeg mogelijk stadium peesproblemen serieus moet nemen. Het advies is om  – hoe oud je ook  bent – je pezen pijnvrij en in goede conditie te houden:

  • Zorg in de eerste plaats dat je niet te weinig belast (voorkom een “under loaded tendon”), dus wees actief met sporten, ook als je tot een risicogroep behoort
  • Wees in relatie tot het vorige punt alert als je gaat inspannen  na een periode van minder trainingsarbeid dan je gewend bent.
  • Grote belasting is zelden schadelijk, behalve als de belasting abrupt geschied
  • Als je 24 uur na een activiteit napijn hebt, zorg dan dat de pijn is weggetrokken voordat je start met de daaropvolgende activiteit en pas zo nodig tijdelijk de belasting aan.
  • Houd rekening met je leeftijd, hoe ouder je bent hoe meer tijd een pees nodig heeft om zich aan te passen of te herstellen
  • Stop met roken

Wat te doen bij peesaandoeningen

Als je ondanks bovenstaande voorzorgsmaatregelen  toch langer dan twee weken pijn blijft houden in je elleboog of achillespees, dan is het verstandig om een (sport) fysiotherapeut bij Kernpraktijken  te consulteren. Zij kunnen de ernst, maar vooral ook de fase vaststellen waarin het peesprobleem zich bevindt. De laatste jaren  kan echografie  daar als extra hulpmiddel voor worden ingezet (figuur 1.)

Grofweg hebben we het over drie fasen:

  1. Acute fase (reactieve pees): vaak heftige pijn, belasting is amper mogelijk. In deze fase zal men de belasting aanzienlijk moeten verminderen. De reactieve pees moet even tot rust komen. Hierbij gaat het niet om volledige rust: belangrijk is dat er wel wordt bewogen bij geringe belasting
  2. Subacute fase: de ergste pijn is voorbij. In deze fase is oefening onder supervisie van een fysiotherapeut (belasten van de pees) de aan te raden strategie. Trage bewegingen met grote belasting kunnen in deze fase de genezing bevorderen. Tijdens het oefenen mag zelfs wat pijn optreden, Waarbij die pijn binnen enkele uren na het oefenen wel weer weg moet trekken
  3. Degeneratieve fase: de pijn blijft zeuren, sommige handelingen blijven pijnlijk en je komt er maar niet vanaf. Zeker in  deze fase is het belangrijk een fysiotherapeut te bezoeken. Die zal behandelmogelijkheden inventariseren, maar ook hier is oefenen met geleidelijke opbouw van belasting een belangrijk onderdeel van de therapie.

Figuur 1: Echobeeld van een tennisarm: het rode puntje laat een vaatreactie in de pees zien: “dysrepair”

Oefeningen

Oefenen is de belangrijkste interventie bij peesletsel, zowel preventief als therapeutisch. Door oefenen wordt de pees sterker en de peesvezels zullen zich beter positioneren, houd daarbij wel steeds rekening met voldoende hersteltijd (al snel 48 uur). Om tot een goede kwalitatief sterke pees te komen zal voldoende en met regelmaat getraind moeten worden. Voor behoud en verdere versteviging van de pees is het van belang om je lijf met regelmaat te blijven belasten.

Back To Top